SUV TANQISLIGI SHAROITIDA SUG‘ORISH TIZIMLARINING AQLLI BOSHQARUVI: QASHQADARYO VILOYATI VA QOSH-TEPA KANALI TA’SIRI MISOLIDA
Referat
Ushbu maqola Amudaryo havzasida qurilayotgan Qosh-tepa kanalining Qashqadaryo viloyati suv ta’minotiga salbiy ta’sirini yumshatish maqsadida, kollektor-drenaj suvlaridan (KDS) xavfsiz foydalanishning intellektual tizimini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Viloyat sug‘orish suvlarining 73% qismi Amudaryodan nasoslar orqali olinishini hisobga olib, suv tanqisligini qoplash uchun mineralizatsiyasi yuqori bo'lgan drenaj suvlarini chuchuk suv bilan aralashtirib ishlatish taklif etiladi. Jarayonni boshqarish uchun Physics-Informed Neural Networks (PINN) va Internet of Things (IoT) texnologiyalariga asoslangan gibrid model ishlab chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, impulsli sug‘orish rejimi va tuproqdagi tuz ko‘chish jarayonlarini real vaqtda nazorat qilish orqali suv sarfini 20-25% ga qisqartirish va tuproqning ikkilamchi sho‘rlanishini oldini olish mumkin.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Ilkhamov, A. Implications for Uzbekistan's Water Supply of Qosh Tepa Canal Construction in Afghanistan. 2023.
Edlinger, J.; Conrad, C.; Lamers, J.P.A.; Khasankhanova, G.; Koellner, T. Reconstructing the Spatio-Temporal Development of Irrigation Systems in Uzbekistan Using Landsat Time Series. Remote Sens. 2012. Vol. 4.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi. Qashqadaryo viloyati irrigatsiya tizimlarini rivojlantirish konsepsiyasi. Toshkent, 2023.
Kuliev T., et al. Utilization of collector-drainage waters for irrigation in arid zones of Uzbekistan // E3S Web of Conferences. 2023.
Mirzaqobulov, J.; Mehta, K.; Ilyas, S.; Salokhiddinov, A. The Role of Collector-Drainage Water in Sustainable Irrigation for Agriculture in the Developing World: An Experimental Study. World. 2025. Vol. 6, No. 1.
Ross, E.; Sticklor, R. How a simple tool is reducing conflict and preserving water in Uzbekistan. IWMI Success Stories. 2020.
Sayed, A. et al. A Smart Irrigation System Using the IoT and Advanced Machine Learning Model. 2024.
Okello, J. et al. Smart Irrigation Technologies and Prospects for Enhancing Water Use Efficiency for Sustainable Agriculture. 2025.
Simunek J., van Genuchten M. Th., Sejna M. Modeling the Soil–Plant–Atmosphere Continuum // Water. 2016. Vol. 8.
Bandai T., Ghezzehei T.A. Physics-Informed Neural Networks with Monotonicity Constraints for Richardson-Richards Equation // Hydrology and Earth System Sciences. 2022. Vol. 26.
Zhu Z., Rasheed M.W. Intermittent Drip Irrigation Soil Wet Front Prediction Model and Effective Water Storage Analysis // Sustainability. 2024. Vol. 16, No. 21.
Turgunov A.M. Математический модель и алгоритм искусственного интеллекта в капельном орошении. //Инновационные технологии. Научный журнал. 2024 1/53. ISBN 2181-4732.

