Bosh sahifa / Maqolalar / 2026 (61) 1 / Maqola
GEOLOGIYA-MINERALOGIYA FANLARI

KARBONATLI KOLLEKTORLARNI KISLOTALI ISHLOV BERISHDA TERMOBARIK SHAROITLARNING TEXNOLOGIK SUYUQLIKLAR VA REAKSIYA MAHSULOTLARI XOSSALARIGA TA’SIRI

Samatov Sherzod Shavkatovich Samatov S.S. Boyqobilova Mahliyo Maxmudovna Boyqobilova M.M. Bozorov Ulug‘bek Suyun o‘g‘li Bozorov U.S. Axatova Guliza Anvar qizi Axatova G.A. Ismatova Shirina Mahmud qizi Ismatova S.M.

Referat

Ushbu maqolada karbonatli kollektorlarga kislotali ishlov berish jarayonida bosim (0,1 – 100 MPa) va haroratning (20 –250°C) texnologik suyuqliklar (HCl, suv) hamda reaksiya mahsulotlari (𝐶𝑎𝐶𝑙 2 , 𝑀𝑔𝐶𝑙 2 , 𝐶𝑂 2 , 𝑁 2 ) xossalariga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, chuqur qatlam sharoitida gazlar o‘ta kritik holatga o‘tadi, tuzlarning eruvchanligi ortadi va kislota qovushqoqligi sezilarli darajada pasayadi. Ushbu o‘zgarishlarni hisobga olish kislotali ishlov berish samaradorligini oshirish va eritish kanallarining rivojlanishini to‘g‘ri modellashtirish imkonini beradi.

Kalit so`zlar

karbonatli kollektor kislotali ishlov berish termobarik sharoitlar xlorid kislota fazaviy holat qovushqoqlik zichlik.

Adabiyotlar

  1. Глущенко В.Н., Силин М.А. Нефтепромысловая химия: в 5 - ти т. Т. 4: Кислотная обработка скважин. – М.: Интерконтакт Наука, 2010. – 703 с.
  2. Maxmudov S.I., Samatov Sh.Sh., Jo‘rayeva G.Ch. Quduq atrofi zonasining geologik tuzilishining kislotali ishlov samarador ligiga ta’siri // Ta’lim Innovatsiyasi va Integratsiyasi. – 2025. – T. 54. – No 1. – B. 223 – 226.
  3. Meyliyev X.B., Samatov Sh.Sh., Boyqobilova M.M. Physicochemical transformation processes in the near-wellbore zone of different reservoir types // Innovatsion texnologiyalar. – 2026. – T. 60. – No 4. – B. 33 – 41. – DOI: 10.70769/2181-4732.ITJ.2025-4.04.
  4. Daccord G., Lietard O., Lenormand R. Chemical dissolution of a porous medium by a reactive fluid. Part II. Convection vs Reaction, behavior diagram // Chemical Engineering Science. – 1993. – Vol. 48. – No 1. – P. 179-186.
  5. Axatova G.A., Samatov Sh.Sh., Jo‘rayeva G.Ch. Karbonat kollektorlarda kislotali ishlov berish samaradorligini quduq atrofi zonasining geologik tuzilishi bilan uyg‘un modellashtirish // Ta’lim Innovat siyasi va Integratsiyasi. – 2025. – T. 54. – No 1. – B. 217 – 222.
  6. Samatov Sh.Sh., Maxmudov S.I. Optimization of acidizing in carbonate reservoirs with explicit account of near-wellbore geological structure and hydrodynamic conditions // Universum: технические науки. – 2025. – No 10 (139). – P. 45 – 49. – URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/20968
  7. Никольский Б.П., Григоров О.Н., Позин М.Е. Справочник химика. Т. 1. – М.: Химия, 1966. – 1 072 с.
  8. Ermatov N.X., Samatov Sh.Sh., Hayitov L.K. Karbonat kollektorlarida kislotali ishlov berish samaradorligini oshirish // JizPI Xabarnomasi. – 2025. – No 3. – B. 265 – 272.
  9. Намиот А.Ю. Растворимость газов в воде: справ. пособие. – М.: Недра, 1991. – 167 с.
  10. Span R., Wagner W. A new equation of state for carbon dioxide covering the fluid region from the triple-point temperature to 1100 K at pressures up to 800 MPa // Journal of Physical and Chemical Reference Data. – 1996. – Vol. 25. – No 6. – P. 1509-1596.
  11. Wakeham W.A. The viscosity of carbon dioxide // Journal of Physical and Chemical Reference Data. – 1998. – Vol. 27. – No 1. – P. 31-44.
  12. Ermatov N.X., Samatov Sh.Sh., Hayitov L.K. Karbonat kollektorlarida kislotali ishlov berishni modellashtirish va samarado rligini oshirish yo‘llari // Geologiya fanlari, innovatsion rivojlanish, mutaxassislar tayyorlashning dolzarb muammolari va istiqbollari. Xalqaro anjuman. Toshkent, 7-may 2025. – B. 272 – 274.
  13. Jacobsen R.T., Stewart R.B., Jahangiri M. Thermodynamic properties of nitrogen from the freezing line to 2000 K at pressures to 1000 MPa // Journal of Physical and Chemical Reference Data. – 1986. – Vol. 15. – No 2. – P. 735-909.
  14. Span R., Lemmon E.W., Jacobsen R.T., Wagner W., Yokozeki A. A reference equation of state for the thermodynamic properties of nitrogen for temperatures from 63.151 to 1000 K and pressures to 2200 MPa // Journal of Physical and Chemical Reference Data. – 2000. – Vol. 29. – No 6. – P. 1361-1433.
  15. Samatov Sh.Sh., Boyqobilova M.M., Jo‘rayeva G.Ch. Kisl otali ishlov berish vaqtida hosil bo‘ladigan sho‘r eritmalarning fizik -kimyoviy xossalari va issiqlik-massa almashinuvi: model va tajriba // Yashil iqtisodiyot va raqamlashtirish davrida neft va gaz sanoatini rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalari. IV xalqaro anjuman. Toshkent, 30 – 31 oktabr 2025. – B. 133 – 134.
  16. Каневская Р.Д., Новиков А.В. Методы моделирования червоточин при соляно - кислотном воздействии на карбонатные пласты // Нефтепромысловое дело. – 2018. – No 3. – С. 19 -28.
  17. Перри Д.Г. Справочник инженера - химика. Т. 1. – Л.: Химия, 1969. – 640 с.
  18. Хузин Р.А. Оптимизация повторных кислотных обработок на основе совершенствования подходов к моделированию // PROнефть. – 2020. – No 1. – С. 47 -53.