Bosh sahifa / Maqolalar / 2025 (58) 2 / Maqola
TEXNIKA FANLARI

GIBRID BIOGAZ QURILMASINING ENERGIYA SAMARADORLIGI, O‘ZINI QOPLASH MUDDATI VA EKOLOGIK TA’SIRINI KOMPLEKS BAHOLASH

Usmanov Abdurauf Yuldashboevich Usmanov A.Y.

Referat

Annotatsiya. Taqdim etilgan natijalar O‘zbekiston fermer xo‘jaliklari uchun mo‘ljallangan kichik hajmli gibrid biogaz qurilmasining samaradorligini kompleks baholash natijalaridir. Tadqiqot obyekti 0,5 m³ hajmli bioreaktor, 2 m² yuzaga ega quyosh issiqlik kollektori va 0,55 kVt quvvatli fotoelektr panelidan iborat bo‘lib, ular bioreaktorni deyarli tashqi energiya ma nbalarisiz zarur issiqlik va elektr energiya bilan ta’minlaydi. Hisob-kitob metodikasi tizimning barcha qismlarining samaradorligini hisobga olgan holda energetik balans tuzishga asoslangan. Natijada qurilmaning umumiy energetik samaradorligi 37% ga teng ekani aniqlandi (ya’ni, tizimga kiritilgan energiyaning taxminan uchdan bir qismi foydali issiqlik va elektr energiyaga aylantiriladi). Gibrid tizim energiya ehtiyojlarining 96% gacha qismini qayta tiklanuvchi manbalar hisobidan qoplay olishi, ya’ni yuqori darajadagi energetik mustaqillikka ega ekani ko‘rsatildi. Iqtisodiy tahlil yiliga taxminan 1,8 million so‘mlik umumiy samara berishini ko‘rsatdi; bu nga elektr tarmog‘idan 840 kVt·soat elektr energiyasi va 262 m³ tabiiy gazni tejash hamda yiliga 600 kg bioo‘g‘it ishlab chiqarish hisobidan erishildi. Ushbu qurilmaning o‘zini qoplash muddati taxminan 7 yilni tashkil etadi. Shuningdek, mazkur tizimni qo‘llash natijasida yiliga 2,0 tonna (10 yil davomida 20 tonna) CO₂ gazining atmosferaga chiqarilishi oldi olindi. Shu tariqa, quyosh-biogazli gibrid tizim O‘zbekistonning chekka hududlaridagi fermer xo‘jaliklarini energiya bilan ta’minlash uchun samarali yechim hisoblanadi. Ushbu tizim chorvachilik chiqindilarini oqilona qayta ishlash orqali issiqlik, elektr energiyasi va qimmatli bioo‘g‘it olish imkonini beradi hamda qishloq xo‘jaligining energetik mustaqilligini va ekologik barqarorligini oshiradi. Olingan natijalar bunday kichik quvvatli qurilmalarni agrar sohada joriy etishning yuqori salohiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi, bu esa qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish va mintaqadagi uglerod izini kamaytirishga xizmat qiladi.

Kalit so'zlar

gibrid biogaz qurilmasi qayta tiklanuvchi energiya energiya samaradorligi energiya mustaqilligi o‘zini qoplash muddati bioo‘g‘it CO₂ chiqindilarini kamaytirish
Mualliflar
Usmanov Abdurauf Yuldashboevich
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Fizika-texnika instituti
O‘zbekiston
ORCID: 0000-0001-6085-6298

Iqtibos keltirish tartibi

Jurnal uslubi
Usmanov, A. Y. GIBRID BIOGAZ QURILMASINING ENERGIYA SAMARADORLIGI, O‘ZINI QOPLASH MUDDATI VA EKOLOGIK TA’SIRINI KOMPLEKS BAHOLASH. Innovatsion texnologiyalar, 2026, 58(2), 54-64. https://innotex-journal.uz/article.php?id=104
TXT (joriy uslub) BibTeX RIS

Adabiyotlar

  1. IEA (2022). World Energy Outlook 2022. International Energy Agency.
  2. IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories.
  3. R. Evins. Multi - objective optimization for building design: a review. Renew. Sust. Energy Rev., 2013, 22, pp.230 - 245.
  4. S. Sinha, S.S. Chandel. Optimization techniques for hybrid PV – wind systems: A review. Renew. Sust. Energy Rev., 2014, 50, pp.755 - 769.
  5. M.J. Khan, M.T. Iqbal. Pre - feasibility study of stand - alone hybrid energy systems. Renewable Energy, 2005, 30(6), pp.835 - 854. INNOVA TSI ON TEXNOLOGIYALAR INNOVATIVE TECHNOLOGIES ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ 2025 - yil 2(58) - son 2025 volume 58, number 2 Том 58 No 2, 2025 ISSN 2181 - 4732 ISSN 2181 - 4732 64
  6. A. Gupta, R.P. Saini. Multi - objective optim ization of hybrid renewable energy systems using NSGA - II and MOPSO. Renewable Energy, 2020, 146, pp.1 - 18.
  7. Н.Р. Авезова, А.Ю. Усманов, М.А. Куралов. Планирование системы теплоснабжения объектов животноводства и обеспечению необходимого микроклимата в них. Проблемы энерго - и ресурсосбережения, 2022, No3, стр. 101 - 109.
  8. Н.Р. Авезова, А.Ю. Усманов, М.А. Куралов. Конструктивно - технологические и энергетические параметры биогазовой установки для обеспечения системы теплоснабжения и вентиляции на примере объекта коровника // Проблемы энерго - и ресурсосбережения, 2024, No4, стр. 124 - 131.
  9. Н.Р. Авезова, О.З. Тоиров, А.Ю. Усманов. Обзор современных подходов в разработке гибридных биогазовых систем. Гелиотехника, 2024, Том 60, No 3, cтр. 287 - 302.
  10. А.Г. Бугаков, Н.Р. Авезова, А.М. Мирзабаев, А.У. Вохидов, А.Ю. Усманов. Солнечно - биогазовая система энергообеспечения биореактора. Патент на полезную модель No FAP 01315 (UZ). Официальный бюллетень Агентства по интеллектуальной собственности РУз. No 8. 2018.
  11. https://glotr.uz/solnechnaya - panel - trinasolar - tsm - 550de19 - 550w - p - 848214/.
  12. https://flagma.uz/ru/biogumus - organicheskoe - udobrenie - bez - himicheskih - dobavok - o1950833.html.
  13. https://sro150.ru/metodiki/371 - metodika - rascheta - vybrosov - parnikovykh - gazov
  14. https://www.gazeta.uz/oz/2024/06/23/carbon - wb/.
  15. https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/press - release/2024/06/21/uzbekistan - receives - 7 - 5 - million - in - carbon - credits - for - enabling - half - a - million - tons - of - emissions - reductionю.